(YAKLAŞIM Dergisinin Ocak 2001 sayısında yayınlanmıştır)

 

Hediye Çeki Uygulaması, Gider Kaydı ve Muhasebesi

Mehmet Altındağ*

I- GENEL AÇIKLAMA

Firmaların özellikle kendi reklam ve tanıtımlarını yapmak üzere yılbaşı başta olmak üzere dini bayramlarda eşantiyon ve gömlek, kravat, aksesuar, vb. hediye dağıtımları geleneksel hale gelmiş bulunmaktadır. Eşantiyon ve özellikle hediyeler gayri nakdi olabileceği gibi bazı durumlarda hediye verilecek kişiler göz önünde tutularak hediye çeki verilmesi şeklinde de olabilmektedir. Hediye çeki uygulamasında çek verilen kişi, hediye çeki ile, çekin alındığı işletmeden çek bedeli kadar alışveriş yapma hakkına sahip olmaktadır. Alışveriş bedelinin (Alışveriş genellikle kişinin ihtiyacına ve zevkine göre gömlek, kravat, aksesuar vb. olmaktadır.) hediye çeki bedelinden fazla olması halinde ise aradaki fark, alışverişi yapan kişiler tarafından karşılanmaktadır. Aşağıda reklam ve tanıtımların hediye çeki ile yapıldığı durumlarda, hediye çekleri karşılığı yapılan alışveriş bedelinin gider kaydedilip kaydedilmeyeceği ve ne şekilde muhasebeleştirileceği konusundaki kişisel görüşlerimiz açıklanacaktır.

II- HEDİYE ÇEKİ UYGULAMASININ GİDER KAYDI VE MUHASEBESİ

A- HEDİYE ÇEKLERİNİ ÇIKARAN FİRMALAR YÖNÜNDEN DURUM

Firmalar, daha fazla mal ve hizmet satışı yapmak üzere çeşitli pazarlama teknikleri kullanmaktadırlar. Bunlardan birisi de hediye çeki karşılığı yapılan satışlardır. Hediye çekleri bu çek üzerinde yazılı olan tutarda mal ve hizmet satın alma hakkı tanımaktadır. Hediye çeklerini satın alan ile bu çekleri kullananlar farklı kişilerdir. Çekleri genellikle firmalar satın almakta, çek bedelinin, tamamı bir defada ödenebildiği gibi, bir kısmı çekin alımı, kalan kısmı ise hediye çekinin kullanıldığı tarihte ödenebilmektedir.

Hediye çekini çıkaran ve satan firma yönünden, bu çek satışları karşılığında tahsil edilen tutarlar henüz bir mal ve hizmet satışı olmaması nedeniyle avans niteliğinde bulunmaktadır. Alınan avanslar karşılığı henüz bir mal teslimi söz konusu olmadığından, bu işlem KDV'ye de tabi olmayacaktır.

Bu durumda ise aşağıdaki muhasebe kaydının yapılması gerekir :

---------------- / ---------------

100 KASA1

349 ALINAN DİĞER AVANSLAR

....... verilen hediye çekleri

---------------- / ---------------

Öte yandan, hediye çekini satan firmaların, hediye çekleri kullanılarak yapılan alışverişler karşılığı nihai faturayı, hediye çeklerini satın alan ve dağıtan firma ve kişiler adına düzenlemeleri, 213 Sayılı VUK'un 229. maddesinin bir gereğidir. Ancak, nihai fatura düzenlenmesinden önce, hediye çekini çıkaran firmanın, hediye çekini kullanarak alışveriş yapan kişilere yazar kasa fişi veya fatura düzenlemeleri ancak bu belgeler üzerine "Özel gider indiriminde kullanılamaz" şeklinde bir şerh düşerek onaylamaları gerekir. Çünkü, hediye çeki karşılığı yapılan alış verişler, kişinin yüklendiği bir gider olmadığından, bu belgeleri özel gider indiriminde kullanmaları mümkün değildir. Satıcı firmaların, daha sonra bu şekilde düzenledikleri belgelerin kendilerinde kalan nüshalarını iptal ederek bu alımların gerçek yüklenici olan hediye çeklerini dağıtan firmaların nihai faturaları düzenlemeleri gerekir. Bu durumda aşağıdaki kayıtların yapılması gerekir.

1- Hediye Çekleri Kullanılarak Alışveriş Yapıldığında Yapılacak Kayıt

---------------- / ---------------

349 ALINAN DİĞER AVANSLAR2

.... Hediye Çekleri

600 YURTİÇİ SATIŞLAR

391 HESAPLANAN KDV

---------------- / ---------------

2- Hediye Çekini Kullanarak Alışveriş Yapanlara Yapılan Satışlara İlişkin Belgelerin Düzeltilerek Hediye Çekini Satın Alıp Dağıtan Firmaya Nihai Fatura Düzenlenmesi

---------------- / ---------------

610 SATIŞTAN İADELER

191 İNDİRİLECEK KDV

349 ALINAN DİĞER AVANSLAR

..... nolu fatura veya yazarkasa fişinin iptali

---------------- / ---------------

349 ALINAN DİĞER AVANSLAR

600 YURT İÇİ SATIŞLAR

391 HESAPLANAN KDV

Hediye çekini satın alıp dağıtan firmaya

nihai fatura düzenlenmesi

---------------- / ---------------

B- HEDİYE ÇEKLERİNİ SATIN ALARAK DAĞITAN FİRMALARIN HEDİYE ÇEK BEDELLERİNİ GİDER YAZIP YAZAMAYACAKLARI VE NE ŞEKİLDE MUHASEBELEŞTİRECEKLERİ

GVK'nın 40/1. maddesine göre, ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler, safi kazancın tespitinde indirilecek gider olarak dikkate alınmaktadır. Ancak, bu tür giderlerin indirilecek gider olarak dikkate alınabilmesi için, kazanın elde edilmesi ve idamesi arasında illiyet bağının bulunması iş ve işletme hacmi ile mütenasip olması gerekir. Yapılan giderin kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesinin bir gereği olarak değil, işletme sahibinin kişisel tatminini sağlama amacına yönelik olduğu durumlarda ise bu giderlerin vergilendirmeye esas matrahın tespitinde indirilecek gider olarak dikkate alınması mümkün değildir. Bu şekildeki giderlerin kanunen kabul edilmeyen gider olarak dönem ticari karına ilave edilmesi gerekir.

Firmaların reklam ve tanıtım amacıyla yılbaşı ve dini bayramlarda eşantiyon ve hediye dağıtmaları ile hediye çeki satın alıp dağıtmaları arasında bir fark bulunmamaktadır. Her iki halde de yapılan giderlerin GVK'nın 40/1. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekir. Ancak, dağıtılan eşantiyon ve hediyelerin iş ve işletme ile ilgisinin bulunması ve bu durumunu ispat ve tevsik edilmesi gerekir. Aynı durum hediye çekleri içinde geçerlidir. Bu nedenle, hediye çeki dağıtılan kişilerin bir listesi yapılarak, hediye çeki dağıtılan kişilerle iş ve işletme faaliyetleri arasında bağlantının kurulması gerekir. Hediye çekini satın alıp dağıtan firmaların muhasebe kayıtlarının ise aşağıdaki gibi olması gerekir (7/A seçeneğine göre):

1- Hediye Çekinin Alınması Halinde Yapılacak Kayıt

---------------- / ---------------

136 236 DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR

100 KASA

Peşin alınan hediye çeklerinin kaydı

---------------- / ---------------

2- Kişilerin Hediye Çekini Kullanmaları ve Buna İlişkin Nihai Faturaların Gelmesi Durumunda Yapılacak Kayıt

---------------- / ---------------

760 PAZAR. SATIŞ VE DAĞITIM GİDER.

... Giderleri

191- İNDİRİLECEK KDV

136 (236) DİĞ. ÇEŞ. ALACAKLAR

---------------- / ---------------

III- SONUÇ

Yukarıda hediye çeklerini satan ve alan firmaların, bu işlemlerini ne şekilde muhasebeleştirecekleri ve hediye çeki alım giderlerinin gider kaydedilip kaydedilemeyeceği konularında ortaya çıkan tereddütlerin giderilmesiyle ilgili kişisel görüşleriniz açıklanmıştır. Fakat, uygulamada, farklı uygulama ve kayıtların yapıldığı görülmektedir.


* M.B. Baş Hesap Uzmanı, Ankara Gelirler Bölge Müdür V.

1 Hediye çeki bedelinin kısmen nakit olarak tahsil edilmesi halinde ise, 100 Kasa ve 120 Alıcılar hesabının birlikte kullanılması uygun olacaktır.

2 Hediye çeki tutarı üzerinde alışveriş yapıldığında kalan kısım müşteriden tahsil edileceğinden 100 Kasa Hesabı veya ödemeye uygun bir hesap kullanılacaktır.


* M.B. Baş Hesap Uzmanı, Ankara Gelirler Bölge Müdür V.

1 Hediye çeki bedelinin kısmen nakit olarak tahsil edilmesi halinde ise, 100 Kasa ve 120 Alıcılar hesabının birlikte kullanılması uygun olacaktır.

2 Hediye çeki tutarı üzerinde alışveriş yapıldığında kalan kısım müşteriden tahsil edileceğinden 100 Kasa Hesabı veya ödemeye uygun bir hesap kullanılacaktır.